استاندارد شیب لولهکشی فاضلاب ساختمان چقدر است؟
ایجاد شیب مناسب یکی از مهمترین نکاتی است که باید در اجرای لولهکشی فاضلاب رعایت شود. کوچکترین بیدقتی در این موضوع میتواند در بلندمدت باعث بروز مشکل در کل سیستم لولهکشی فاضلاب ساختمان شود. شیب استاندارد ممکن است بسته به شرایط محیطی و نوع ساختمان اندکی متفاوت باشد، اما در یک بازه مشخص تعریف میشود که در ادامه به آن میپردازیم.
چنانچه شیب لولهکشی فاضلاب بیشتر از حد استاندارد در نظر گرفته شود، سرعت جریان فضولات در مسیر لولهها افزایش مییابد. این موضوع باعث میشود آب بهسرعت از لوله عبور کند و ذرات جامد در مسیر باقی بمانند؛ همین امر در طول زمان منجر به گرفتگی لوله میشود. از طرف دیگر، اگر شیب کمتر از حد لازم اجرا شود، جریان فضولات درون لوله دچار اختلال میشود. به همین دلیل، بهترین و استانداردترین شیب اجرایی برای لولهکشی فاضلاب، بین ۰.۵ تا ۴ درصد تعریف شده است.
لوله پلیکا و اتصالات UPVC ستاره پلیمر گلپایگان (امپراطور گلپایگان) با رعایت استانداردهای فنی تولید میشوند و رعایت این بازه استاندارد شیب، در کنار استفاده از این محصولات، میتواند بهطور مستقیم در افزایش طول عمر سیستم فاضلاب و کاهش هزینههای تعمیر و نگهداری نقش داشته باشد.
نکات مهم مقرراتی درباره شیب لوله فاضلاب
جریان ثقلی فاضلاب
جریان فاضلاب در داخل شاخههای افقی، لولههای قائم و لولههای افقی اصلی، باید با تأمین شیبهای مناسب بهصورت ثقلی (بر اثر نیروی گرانش) صورت گیرد. لولههای افقی باید شیب یکنواختی در جهت دور کردن فاضلاب از لوازم بهداشتی داشته باشند و شیب برعکس در لولههای افقی فاضلاب مطلقاً مجاز نیست.
مقدار شیب لولههای افقی
شیب لولههای افقی فاضلاب باید بهاندازهای باشد که سرعت جریان فاضلاب در داخل لوله حداقل برابر با ۰.۷ متر بر ثانیه (معادل ۲.۳ فوت بر ثانیه) باشد. این سرعت باعث میشود شستوشوی خودبهخودی لولهها انجام شود و هیچ رسوبی در مسیر باقی نماند. حداقل مقدار شیب برای لولههای افقی فاضلاب با قطرهای اسمی مختلف، طبق جداول استاندارد تعیین میشود و در هر حال، شیب لولههای افقی فاضلاب نباید بیش از ۴ درصد باشد.
شاخههای افقی، لوله قائم و دوخم
شاخههای افقی فاضلاب
شاخه افقی باید فاضلاب را به شاخه افقی دیگر یا به لوله قائم فاضلاب هدایت کند. اتصال شاخه افقی به لوله قائم فاضلاب باید با زاویه حداکثر ۴۵ درجه انجام شود، مگر اینکه قطر اسمی شاخه افقی کوچکتر از قطر اسمی لوله قائم باشد؛ در این حالت زاویه اتصال میتواند بزرگتر از ۴۵ درجه نیز باشد.
شاخه افقی فاضلاب یا لوله افقی اصلی، حتیالمقدور نباید تغییر امتداد داشته باشد. در صورتیکه این تغییر امتداد اجتنابناپذیر باشد، باید با استفاده از اتصال ۴۵ درجه یا کوچکتر انجام شود. همچنین، لوله افقی فاضلاب بهداشتی یک واحد (خانه یا آپارتمان)، برای اتصال به لوله قائم فاضلاب، نباید از واحد مجاور خود عبور کند.
لوله قائم فاضلاب
قطر لوله قائم باید تا جایی که امکان دارد، در تمام طول آن ثابت بماند و لوله قائم فاضلاب باید تا حد ممکن مستقیم نصب شود؛ استفاده از دوخم باید تا جای ممکن محدود شود.
در ساختمانهای تا ۳ طبقه، آخرین و پایینترین شاخه افقی فاضلاب که به لوله قائم متصل میشود، باید دستکم ۴۵۰ میلیمتر بالاتر از زیر زانویی پایین لوله قائم قرار گیرد. در ساختمانهای بلندتر از ۳ طبقه تا ۵ طبقه، این فاصله باید دستکم ۷۵۰ میلیمتر باشد و در ساختمانهای بلندتر از ۵ طبقه، باید برابر ارتفاع یک طبقه در نظر گرفته شود. این اندازهها باید در هر تغییر امتداد لوله قائم، از جمله در محل دوخم نیز رعایت شوند.
لوله قائم فاضلابی که فاضلاب طبقات را به لوله اصلی افقی میریزد، باید با اتصالات حداکثر ۴۵ درجه به لوله افقی متصل شود. همچنین، از فاصله زانویی پایین لوله قائم فاضلاب تا ۱۰ برابر قطر لوله بعد از آن، هیچ شاخه افقی نباید به لوله افقی فاضلاب متصل شود.
دوخم در لوله قائم فاضلاب
اگر تغییر امتداد لوله قائم فاضلاب اجتنابناپذیر باشد، باید با استفاده از دوخم اجرا شود. کاهش سرعت فاضلاب در محل دوخم، موجب ایجاد فشار معکوس روی شاخه افقی نزدیک به آن در بالای دوخم میشود؛ از طرف دیگر، ادامه جریان فاضلاب با مقطع پر، روی شاخه افقی نزدیک به آن در پایین دوخم، مکش سیفونی ایجاد میکند. رعایت دقیق مقررات مربوط به این بخش، برای جلوگیری از شکستن آببند سیفونهای قبل و بعد از دوخم ضروری است.
دوخم ممکن است قائم یا افقی باشد؛ دوخم قائم زمانی است که تغییر امتداد لوله نسبت به امتداد قائم، مساوی یا کمتر از ۴۵ درجه باشد. اگر این زاویه بیش از ۴۵ درجه باشد، دوخم افقی نامیده میشود. دوخم قائم میتواند بدون هواکش اجرا شود، اما نصب هواکش در بالا و پایین دوخم افقی الزامی است، مگر اینکه تعداد طبقات بالای دوخم کمتر از ۵ طبقه باشد.
در محدوده ۶۰ سانتیمتر بالای دوخم تا ۶۰ سانتیمتر پایین آن، هیچ شاخه افقی فاضلابی نباید به لوله قائم یا دوخم متصل شود. همچنین، زاویه اتصالات دوخم در بالا و پایین، که بین لوله قائم فاضلاب و قسمت افقی دوخم قرار دارند، نباید از ۴۵ درجه بزرگتر باشد.
روشهای اندازهگیری شیب در زمان اجرای لولهکشی
لولههایی که شیب آنها باید محاسبه شود، معمولاً لولههای افقی هستند. برای رسیدن به شیب استاندارد (که معمولاً حدود دو درصد در نظر گرفته میشود)، ابتدا و انتهای هر قطعه لوله باید نسبت به یکدیگر همان درصد اختلاف ارتفاع داشته باشند. همانطور که پیشتر اشاره شد، شیب لولهها نباید از نیم درصد کمتر و از چهار درصد بیشتر شود، و محاسبه باید بهگونهای انجام شود که سرعت حرکت فاضلاب در لولهها به حدود هفتاد سانتیمتر در ثانیه برسد.
برای اطمینان از رعایت این شیب در حین اجرا، دو روش رایج وجود دارد:
- اندازهگیری کف ساختمان نسبت به روی لوله: این روش معمولاً دقت لازم را ندارد، زیرا در مرحله اجرای لولهکشی، کفسازی ساختمان هنوز انجام نشده و حتی در صورت اجرا نیز خود کف ساختمان دارای شیببندی مستقل است.
- استفاده از تراز: ترازهای بنایی بهترین ابزار برای اطمینان از صحت شیب لوله هستند. با استفاده از تراز میتوان در هر نقطه از مسیر اجرا، شیب را بررسی و از صحت آن مطمئن شد.
نکته مهم دیگر این است که قطر لولهها در سرتاسر مسیر باید یکسان بماند یا افزایش یابد؛ استفاده از لوله پلیکا با قطر کمتر در ادامه مسیر مجاز نیست.
اهمیت استفاده از لوله استاندارد در اجرای شیب صحیح
رعایت شیب استاندارد بهتنهایی کافی نیست؛ کیفیت لوله و اتصالات مورد استفاده نیز نقش مستقیمی در عملکرد نهایی سیستم فاضلاب دارد. استفاده از لولههای فاضلابی ستاره پلیمر گلپایگان که با قطر یکنواخت و استاندارد تولید میشوند، به اجرای دقیقتر شیب موردنیاز کمک میکند و از بروز مشکلاتی مانند گرفتگی یا نشتی در بلندمدت جلوگیری میکند.
جمعبندی
رعایت شیب استاندارد بین ۰.۵ تا ۴ درصد، همراه با اصول فنی مربوط به شاخههای افقی، لوله قائم و دوخم، اساس یک سیستم لولهکشی فاضلاب سالم و کارآمد است. ترکیب این اصول اجرایی با لوله پلیکا و اتصالات UPVC باکیفیت گلپایگان، تضمینکننده عملکرد صحیح و طول عمر بالای سیستم فاضلاب ساختمان خواهد بود.
